Samenwerking onderwijs en zorg
Voor leerlingen die zowel onderwijs- als zorgondersteuning nodig hebben op een reguliere school, is een goede samenwerking tussen onderwijs en zorg essentieel. Een van de manieren is een Samen naar...
Een inclusieve leeromgeving
Op deze pagina vind je antwoorden op de vragen: wat is inclusief onderwijs? Waarom werkt het ministerie van OCW daar naartoe? En hoe geef je vorm aan een inclusieve leeromgeving?
Je hoeft niet hetzelfde te zijn om erbij te horen!
Stel je een school voor waar alle kinderen of jongeren erbij horen. Waar leerlingen elkaar ontmoeten, zichzelf kunnen zijn en samen leven, leren en ontwikkelen. Dat is de ambitie van inclusief onderwijs.
Overal in Nederland zetten scholen, besturen, samenwerkingsverbanden en jeugdprofessionals stappen richting een meer inclusieve leeromgeving. Benieuwd hoe dat eruitziet in de praktijk en welke mogelijkheden er zijn voor jouw school? Op deze pagina’s lees je wat inclusief onderwijs inhoudt, waarom het belangrijk is en hoe je binnen jouw eigen school stappen kunt zetten richting een inclusieve omgeving.
Wat is inclusief onderwijs?
In 2020 kondigde het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aan dat Nederland stapsgewijs de beweging maakt van passend onderwijs naar inclusief onderwijs. Deze ontwikkeling is uitgewerkt in de Werkagenda Route naar Inclusief Onderwijs. De ambitie is dat in 2035 alle kinderen en jongeren terecht kunnen op een school thuisnabij, waar zij zich welkom voelen en zich optimaal kunnen ontwikkelen.
Op de website van OCW vind je meer informatie over deze ambitie, waaronder het beleidskader, een infographic en een animatiefilm over inclusief onderwijs.
Inclusief onderwijs gaat uit van de overtuiging dat ieder kind erbij hoort. Het doel is dat kinderen en jongeren, ongeacht hun achtergrond, mogelijkheden of ondersteuningsbehoeften, samen kunnen opgroeien en ontwikkelen in hun eigen woonomgeving.
Volgens OCW kenmerkt een inclusieve leeromgeving zich door drie punten:
- Iedereen is welkom, ontwikkelt zich en hoort erbij.
- Er is passende ondersteuning beschikbaar voor leerlingen én professionals.
- Alle kinderen en jongeren leren en doen mee.
Door onderwijs inclusiever te organiseren, krijgen leerlingen meer kansen om zich te ontwikkelen, relaties op te bouwen en deel uit te maken van de samenleving.
De leraar staat er niet alleen voor: er is een interdisciplinair schoolteam dat samen verantwoordelijk is voor alle leerlingen en het onderwijs op de school. Zowel de leerlingen als onderwijsprofessionals krijgen de ondersteuning die nodig is.
Wat is het verschil tussen passend & inclusief onderwijs?
Passend onderwijs en inclusief onderwijs hebben hetzelfde doel: ieder kind de kans geven zich optimaal te ontwikkelen. Het verschil zit vooral in de manier waarop dat doel wordt bereikt.
Bij passend onderwijs wordt gezocht naar een onderwijsplek die aansluit bij de behoeften van de leerling. Dat kan betekenen dat een leerling onderwijs volgt op een andere school dan in de eigen woonomgeving.
Bij inclusief onderwijs is het uitgangspunt juist dat leerlingen zoveel mogelijk samen onderwijs volgen op een school dichtbij huis. De vraag verschuift van "Welke plek past bij deze leerling?" naar "Hoe richten we onze leeromgeving zo in dat de leerlingen kunnen deelnemen?"
Inclusief onderwijs richt zich op de context of het onderliggende systeem. De focus verschuift daarmee van het aanpassen van de leerling naar het toegankelijk maken van de school en de leeromgeving voor iedereen.
Ondersteuning wordt zoveel mogelijk in de school georganiseerd, dichtbij zowel de leerling als de professional.
Hoe geef je vorm aan een inclusieve leeromgeving?
Het SPO ziet een beweging van prachtige initiatieven richting inclusieve leeromgevingen en heeft veel contact met scholen, besturen en samenwerkingsverbanden die werk maken van deze ambitie.
Er bestaat geen vaste route naar inclusie. Iedere school vertrekt vanuit haar eigen situatie, ambities en mogelijkheden en geeft op een eigen manier invulling aan deze ontwikkeling. Factoren zoals de leerlingpopulatie, de wijk, de expertise van het team, de samenwerking met partners, de beschikbare voorzieningen en de fysieke omgeving spelen hierbij een belangrijke rol. De reisgids naar inclusief onderwijs maakt deze verscheidenheid bijvoorbeeld zichtbaar.
Er zijn een aantal categorieën, waarin we de verschillende initiatieven die werken naar een inclusieve leeromgeving kunnen verdelen. Op de volgende pagina’s kun je meer informatie vinden over deze vormen van inclusie:
Wat is jullie stap naar een inclusieve leeromgeving?
Inclusief onderwijs ontstaat niet van de een op de andere dag. Het groeit stap voor stap, vanuit de overtuiging dat ieder kind erbij hoort, nieuwsgierigheid, lef, samenwerking en doorzettingsvermogen.
Niet door alles tegelijk te veranderen, maar door morgen te beginnen met een (kleine) stap. Het SPO helpt je daarbij graag met kennis, inspiratie, ontmoeting, praktijkvoorbeelden en gerichte ondersteuning. Samen bouwen we aan scholen waarin verschillen meer vanzelfsprekend zijn, talenten tot bloei komen en ieder kind zich welkom voelt.
Welke ondersteuning biedt het SPO op het gebied van inclusief onderwijs?
Het SPO ondersteunt professionals in scholen, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden bij de ontwikkeling naar een inclusieve leeromgeving.
Dat doen wij onder andere door:
- Het organiseren van bijeenkomsten, webinars en werkbezoeken.
- Het delen van inspirerende en informerende voorbeelden uit de praktijk.
- Gerichte antwoorden en hulp vanuit de helpdesk of het kortdurende ondersteuningsprogramma.
- Het faciliteren van verschillende praktijknetwerken.
- Het ontwikkelen van tools, handreikingen, masterclasses en e-learnings.
Daarnaast biedt het SPO actuele informatie, onderzoeksrapporten, verdiepende literatuur en praktische kennis over het toewerken naar een inclusieve leeromgeving.
Waarom ontwikkelen we richting inclusieve leeromgevingen?
Vanuit wetenschappelijke inzichten sluit de ambitie van OCW voor inclusief onderwijs in 2035 aan bij de gedachte dat alle kinderen zoveel mogelijk samen moeten kunnen leren, spelen en opgroeien. Inclusief onderwijs wordt daarbij niet alleen gezien als een onderwijsdoel, maar ook als een investering in een meer inclusieve en gelijkwaardige samenleving.
Daarnaast heeft de overheid een verplichting om zich in te spannen voor inclusief onderwijs, zoals beschreven in het VN-Verdrag Handicap (2016 link 10), het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989 link 11) en de Verklaring van Salamanca (1994, link 12). De overheid werkt daarom toe naar scholen waar kwalitatief goed onderwijs wordt gegeven. En waar alle kinderen en jongeren zich, binnen hun mogelijkheden, optimaal kunnen ontwikkelen. Waarbij recht wordt gedaan aan de eigen persoonlijkheid, talenten, creativiteit en mentale en fysieke mogelijkheden. Alle kinderen en jongeren worden voorbereid op een volwaardige en gelijkwaardige deelname aan de samenleving.
