Inspiratie en mindset
De vier maatregelen van de wet zijn geen doel op zich. Het zijn randvoorwaarden om te kunnen doen wat in de kern nodig is: leerlingen eerder zien, beter begrijpen en effectiever ondersteunen. Onderwijsdeelname is essentieel voor de ontwikkeling, het welzijn en het toekomstperspectief van leerlingen.
Als schoolleider of beleidsmaker heb jij een sleutelrol in deze beweging naar meer focus op onderwijsdeelname. Je zorgt dat onderwijsdeelname niet alleen een verantwoordelijkheid van individuele professionals is, maar een schoolbrede opdracht. Dat vraagt om duidelijke processen, een gedragen verzuimbeleid, een professionele cultuur en een team dat weet wat er van hen wordt verwacht. Daarbij geef jij richting: je bepaalt het kader, faciliteert de uitvoering en zorgt dat de school als geheel werkt vanuit één schoolbrede aanpak.
Wist je dat …
- een positief schoolklimaat samenhangt met een hogere aanwezigheid van leerlingen op school?En wist je dat een negatief schoolklimaat op de basisschool van invloed kan zijn op het verzuim op de lange termijn?
Het gevoel van veiligheid en verbondenheid, de relatie tussen docenten en leerlingen en de relaties tussen leerlingen onderling: die elementen blijken belangrijk voor de schoolaanwezigheid van leerlingen (Kennisrotonde, 2022).
Hierbij blijkt vooral het langetermijnperspectief belangrijk. Het ervaren van een negatief schoolklimaat al op de basisschool heeft namelijk invloed op het verzuim op de lange termijn op de middelbare school. Het verbeteren van het klimaat op school draagt mogelijk bij aan schoolaanwezigheid als hier door de hele schooltijd van een leerling aandacht voor is. Daarnaast blijkt dat inzet op het schoolklimaat en schoolbinding alleen bijdraagt aan de aanwezigheid van leerlingen als alle docenten zich hiervoor inzetten en willen investeren in hun relaties met leerlingen (Kennisrotonde, 2022). - een schoolbrede aanpak het meest kansrijk is voor het terugdringen van schoolverzuim?
Volgens een uitgevoerde meta-analyse door de Inspectie van het Onderwijs (2026) blijkt dat een preventieve schoolbrede aanpak, aangevuld met gerichte interventies voor specifieke oorzaken van verzuim, het meest kansrijk is voor het terugdringen van schoolverzuim. Zo’n aanpak begint met helder beleid en een goede registratie van aanwezigheid. Ook inzicht in de niveaus van verzuim (incidenteel, opkomend, structureel) is belangrijk, naast overleg met meerdere betrokkenen om risico’s en beschermende factoren in beeld te brengen. - het verzuim van leerlingen ook kan worden beïnvloed door hoe de schooldagen zijn georganiseerd?
Uit onderzoek van het Kohnstamm Instituut (2023) blijkt dat scholen zelf een belangrijke rol spelen in het bevorderen van aanwezigheid, en specifiek op het terugdringen van het geoorloofd verzuim. Scholen noemen factoren die de aanwezigheid versterken, zoals het beperken van schoolgerelateerd verzuim, het minimaliseren van tussenuren en het stimuleren dat leerlingen in de pauze op school blijven.