Wet terugdringen schoolverzuim | Samenvatting en overzicht voor alle professionals in het onderwijs

Schoolverzuim en schoolaanwezigheid

Voor de meeste leerlingen en studenten is het volgen van onderwijs vanzelfsprekend. Maar voor sommige leerlingen is dat niet zo. Soms zie je het aankomen, een leerling die steeds vaker te laat komt, vaker ziek wordt gemeld, stiller wordt of juist onrustiger. Soms verdwijnt een leerling bijna ongemerkt uit beeld.

Ga naar bijbehorende Toolkit 'Van wet naar mindset'

Waar op deze pagina’s ‘leerling’ staat, kan ook ‘student’ worden gelezen.

Waar op deze pagina’s ‘ouders’ staat, kan ook ‘verzorgers’ worden gelezen.

Ondanks alle inspanningen gericht op de verbetering van de organisatie van de extra ondersteuning, blijkt uit de jaarlijkse leerplichttellingen (Ministerie van OCW, 2025) dat het aantal jongeren dat langdurig verzuimt niet is afgenomen sinds de invoering van het stelsel van passend onderwijs. Ook het aantal jongeren dat wordt vrijgesteld van de inschrijvingsplicht vanwege lichamelijke of psychische gronden blijft hoog. Dat betekent dat een groeiende groep leerlingen structureel buiten beeld raakt – soms langzaam, soms abrupt, maar altijd met verstrekkende gevolgen.

Onderzoek laat het keer op keer zien: schoolverzuim - geoorloofd én ongeoorloofd - heeft directe gevolgen voor leren, welzijn en toekomstkansen. Van Sleeuwen en Heyne (2020) beschrijven hoe verzuim samenhangt met lagere schoolprestaties, meer psychische klachten, problemen in de sociaal en emotionele ontwikkeling en een grotere kans op schooluitval. Deze risico’s doen zich voor bij zowel ongeoorloofd als geoorloofd verzuim. Alle vormen van verzuim vragen om directe en doelgerichte aandacht en actie. Afwezigheid is vaak een signaal van onderliggende (systeem)problematiek en een mogelijke voorbode van een zich verergerende situatie (Dullaert en Gedragswerk, 2021).

Het wordt beïnvloed door een samenspel van factoren op meerdere domeinen - zoals op school, thuis, in de persoonlijke ontwikkeling of in de bredere omgeving - en vraagt daarom om een goed afgestemde, gezamenlijke en preventieve aanpak (Van Sleeuwen en Heyne, 2020).

De vier maatregelen in de wet

De Wet terugdringen schoolverzuim bevat vier maatregelen die voorwaardelijk zijn om vroegtijdige interventies in te kunnen zetten om langdurig schoolverzuim te voorkomen en verminderen. En om te voorkomen dat kinderen geen vorm van onderwijs krijgen (door beroep op vrijstelling 5 onder a) terwijl er wel onderwijsmogelijkheden zijn.

Maatregel 1: Versterken verzuimbeleid

Versterken verzuimbeleid

Scholen moeten een zestal onderdelen verplicht opnemen in hun verzuimbeleid. Dit zorgt voor duidelijkheid over de werkwijze, taakverdeling en samenwerking binnen en buiten de school. Zowel voor het team als voor ouders en leerlingen.

Een helder verzuimbeleid ondersteunt scholen bij het tijdig signaleren en aanpakken van verzuim (Roelofs, Kennis, Beurskens & Eimers, 2021). Volgens de wet moet de school zes onderdelen verplicht opnemen in het verzuimbeleid, te weten:

De wijze waarop de school of instelling handelt na de constatering van verzuim;
De omstandigheden waaronder zorgelijk ongeoorloofd verzuim wordt gemeld;
De wijze waarop de oorzaken van het verzuim worden geanalyseerd;
De taakverdeling binnen de school of instelling bij het terugdringen van verzuim;
De samenwerking met het samenwerkingsverband, gemeenten en andere betrokkenen buiten de school bij het terugdringen van verzuim;
De wijze waarop het verzuimbeleid wordt gemonitord en geëvalueerd.

Het verzuimbeleid is één van de verplichte onderdelen van de schoolgids. Deze onderdelen van het verzuimbeleid moeten dan ook opgenomen zijn in de schoolgids (instemmingsrecht MR) of voor het mbo in het studentenstatuut (instemmingsrecht studentenraad).

Op welke doelgroep is deze maatregel van toepassing?

De zes onderdelen hebben betrekking op alle leerlingen op een school, dus zowel de minderjarigen als alle meerderjarigen. Met uitzondering van het onderdeel ‘Kader voor zorgelijk ongeoorloofd verzuim’, dat alleen betrekking heeft op leer- en kwalificatieplichtige leerlingen en jongeren die vallen onder de doelgroep van het Doorstroompunt.

Maatregel 2: Verbeteren van het zicht op verzuim

Scholen zijn verplicht om verzuim te registreren in tenminste de categorieën geoorloofd en ongeoorloofd verzuim. De verzuimgegevens worden door de school geleverd aan DUO. DUO verwerkt deze gegevens voor de Minister van OCW tot veilige, samengevoegde cijfers (geaggregeerd) en deelt ze vervolgens met gemeenten en samenwerkingsverbanden. Zo ontstaat er ook regionaal zicht op patronen en ontwikkelingen in verzuim, waardoor partners gezamenlijk met scholen kunnen inzetten op het voorkomen en terugdringen van schoolverzuim.

Om problematisch schoolverzuim op tijd en adequaat tegen te gaan is het noodzakelijk dat er een goed beeld is van verzuim, zowel van ongeoorloofd als geoorloofd (ziekte)verzuim (Karssen, Petit, Lourens, Elshof, Tromp & Groff, 2023). Door zorgvuldige registratie en analyse van alle vormen van verzuim, kan beter inzicht worden verkregen in het verzuim en mogelijke oorzaken. Hierdoor kunnen gerichte en passende interventies worden ingezet. Daarom is in de wet het volgende opgenomen:

Scholen worden verplicht om verzuim te registreren in de categorieën geoorloofd en ongeoorloofd verzuim.
Scholen moeten via het registratiesysteem verzuimgegevens over een nader te bepalen periode leveren aan DUO. DUO verwerkt deze gegevens voor de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap tot anonieme, samengevoegde cijfers (geaggregeerd) en deelt ze vervolgens (beveiligd) met gemeenten en samenwerkingsverbanden. Zo ontstaat er ook regionaal zicht op patronen en ontwikkelingen in verzuim, waardoor gezamenlijk ingezet kan worden op het voorkomen en terugdringen van schoolverzuim.

In de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) wordt nader uitgewerkt welke verzuimgegevens scholen precies moeten leveren aan DUO, hoe vaak dit gebeurt, hoe het aanleverproces wordt ingericht en op welke wijze de data wordt gedeeld. Zodra de AMvB definitief is vastgesteld, volgt aanvullende informatie.

Op welke doelgroep is deze maatregel van toepassing?

Deze maatregel geldt voor alle leerlingen op een school, dus zowel de minderjarigen als de meerderjarigen. Voor de leer- en kwalificatieplichtige leerlingen expliciteert de wet dat een school het verzuim daarbij categoriseert in ongeoorloofd en geoorloofd verzuim.

Maatregel 3: Tijdig betrekken van de leerplichtambtenaar bij ongeoorloofd verzuim

Scholen kunnen eerder een signaal afgeven bij zorgelijk ongeoorloofd verzuim, nog vóór de grens van zestien uur in vier weken. De omstandigheden waaronder zorgelijk ongeoorloofd verzuim wordt gemeld, moeten helder beschreven staan in het verzuimbeleid. Zo kan de samenwerking tussen school, leerplicht en ouders verschuiven van handhaving achteraf naar preventie vooraf.

Het aanpakken van zorgelijk ongeoorloofd verzuim is het meest effectief wanneer vroeg wordt gesignaleerd en gehandeld (Van Sleeuwen & Heyne, 2020). In de wet is daarom het volgende opgenomen:

De school kan voortaan eerder een signaal afgeven aan de leerplichtambtenaar bij zorgelijk ongeoorloofd verzuim. Dit betreft ongeoorloofd verzuim dat aanleiding geeft tot zorgen, maar ónder de grens van zestien uur in vier weken blijft.

Het betreft hier géén wettelijke verplichting, maar een mogelijkheid tot melding bij de leerplichtambtenaar. De wettelijk verplichte melding ongeoorloofd verzuim van zestien uur in vier weken blijft bestaan en wijzigt niet.

De school bepaalt wat ‘zorgelijk’ is en legt deze definitie vast in het verzuimbeleid.

Op welke doelgroep is deze maatregel van toepassing?

Deze maatregel geldt alleen voor leer- en kwalificatieplichtige leerlingen én de doelgroep van het Doorstroompunt.

Maatregel 4: Verbeteren procedure vrijstelling op lichamelijke of psychische gronden

Voor sommige leerlingen is het door lichamelijke of psychische problemen tijdelijk niet mogelijk om naar school te gaan. Ouders kunnen in dat geval een beroep doen op een vrijstelling van de inschrijvingsplicht (artikel 5 onder a van de Leerplichtwet). Daarvoor is een verklaring nodig van een arts of van een door de gemeente aangewezen universitair geschoolde psycholoog of pedagoog, waarin staat dat de leerling op dat moment niet in staat wordt geacht om onderwijs te volgen.

Uit de jaarlijkse leerplichttellingen (Ministerie van OCW, 2025) blijkt dat het aantal vrijstellingen op deze grond sterk is toegenomen de afgelopen jaren. Met de Wet terugdringen schoolverzuim verandert de procedure voor vrijstellingen:

Meenemen van het onderwijskundig perspectief – met advies van het samenwerkingsverband
Artsen moeten voortaan het onderwijskundig perspectief meenemen in het oordeel over de geschiktheid van de jongere om toegelaten te worden tot een school (voor funderend onderwijs). Met onderwijskundig perspectief wordt bedoeld: de ontwikkelmogelijkheden van een jongere in het onderwijs binnen een redelijke afstand van de woonplaats.
Voor het bepalen van het onderwijskundig perspectief moet de arts advies vragen van het samenwerkingsverband. Dit advies moet als bijlage toegevoegd worden aan de verklaring.
Variatie in de duur van vrijstellingen
Het onderscheid tussen de jaarlijkse vrijstelling en de permanente vrijstelling verdwijnt. Er is variatie mogelijk in de duur van deze vrijstelling. Na het verstrijken van de periode van de vrijstelling moet het proces opnieuw doorlopen worden en dus beoordeeld worden of de vrijstelling nog passend is en (indien noodzakelijk) voor hoe lang.

Op welke doelgroep is deze maatregel van toepassing?

Deze maatregel geldt alleen voor leer- en kwalificatieplichtige leerlingen.

De maatregelen van dit wetsvoorstel treden gefaseerd in werking: maatregelen 1, 2 en 3 zullen waarschijnlijk per 1 augustus 2027 in werking treden, maatregel 4 zal waarschijnlijk per 1 januari 2027 in werking treden.

Begrippenlijst

Absoluut verzuim

Absoluut verzuim is aan de orde wanneer een leerplichtige of kwalificatieplichtige jongere geen inschrijving heeft op een school en niet is vrijgesteld van de inschrijvingsplicht. Het betreft leer- of kwalificatieplichtige leerlingen tot 18 jaar. Er is ook sprake van absoluut verzuim als een jongere is verwijderd van school en nog niet is toegelaten op een andere school.

Doelgroep van het Doorstroompunt

Jongeren waarop de Leerplichtwet niet meer van toepassing is (niet meer leer- of kwalificatieplichtig), de leeftijd van 27 jaar nog niet hebben bereikt, geen startkwalificatie hebben en niet aan een school of instelling zijn ingeschreven of het onderwijs aan de school of instelling gedurende tenminste vier weken zonder geldige reden niet meer volgen.

Geoorloofd verzuim

Bij geoorloofd verzuim is sprake van een geldige reden om de school niet te bezoeken. Geldige redenen om afwezig te zijn van school staan beschreven in artikel 11 van de Leerplichtwet 1969:

De school is gesloten of het onderwijs is geschorst
Het bezoeken van de school is verboden op grond van algemeen verbindende voorschriften
Tijdelijke ontzegging van de toegang van school als tuchtmaatregel, zoals bij een tijdelijke schorsing
Ziekte
Feestdagen vanuit godsdienst of levensovertuiging
Verkregen vakantieverlof wegens aard van beroep ouder(s)
Andere gewichtige omstandigheden, denk aan huwelijk of begrafenis van bloed- of aanverwanten

Deze toestemming voor afwezigheid op school moet op basis van een geldige wettelijke reden gegeven zijn door een bevoegde partij: de schoolleiding, de leerplichtambtenaar of – bij ziekte – op basis van een geldige ziekmelding door ouders.

N.B. Verwijdering van een leerling van de school behoort niet tot geoorloofd verzuim, omdat de leerling na verwijdering niet langer staat ingeschreven op de school. De Leerplichtwet spreekt dan van absoluut verzuim.

Kwalificatieplicht

De kwalificatieplicht verplicht jongeren die niet meer leerplichtig zijn (en dus ouder dan 16 jaar) om onderwijs te volgen. De kwalificatieverplichting geldt tot de dag waarop de jongere:

een startkwalificatie heeft behaald (havo-, vwo-diploma of mbo‑diploma niveau 2 of hoger) óf
de leeftijd van 18 jaar bereikt.

Het is dus gericht op het behalen van een diploma dat voldoende basis biedt voor duurzame deelname aan onderwijs en arbeidsmarkt.
Uitzondering: jongeren met een getuigschrift of diploma van het praktijkonderwijs of jongeren die het speciaal onderwijs hebben gevolgd met uitstroomprofiel arbeid of dagbesteding hoeven niet te voldoen aan de kwalificatieplicht.

Leerplicht

Een jongere is volledig leerplichtig vanaf de eerste schooldag van de maand na de vijfde verjaardag tot en met het einde van het schooljaar waarin hij of zij 16 jaar wordt. Tijdens deze periode moet de jongere ingeschreven staan op een school én geregeld onderwijs volgen, tenzij er sprake is van een vrijstelling op grond van de Leerplichtwet 1969 (artikel 5).

Ongeoorloofd verzuim

Ongeoorloofd verzuim is het missen van les- of praktijktijd zonder geldige reden op grond van de Leerplichtwet 1969. Dit betreft dus alle onderwijsuren, ook de eventuele stage-uren. Het omvat onder meer spijbelen, te laat komen zonder geldige reden en luxe verzuim.

Ongeoorloofd zorgelijk verzuim

Dit betreft ongeoorloofd verzuim dat aanleiding geeft tot zorgen, maar ónder de grens van zestien uur in vier weken blijft. Denk hierbij aan een leerling die elke dag te laat komt, meerdere keren net onder de meldgrens van zestien uur blijft of ongeoorloofd verzuimt in combinatie met veelvuldig geoorloofd (ziekte)verzuim.
De school kan voortaan eerder een signaal afgeven aan de leerplichtambtenaar bij zorgelijk ongeoorloofd verzuim. Het betreft hier géén wettelijke verplichting, maar een mogelijkheid tot melding bij de leerplichtambtenaar.

Vrijstelling op grond van lichamelijke of psychische redenen (artikel 5, onder a, van de Leerplichtwet 1969)

Kinderen en jongeren kunnen vrijgesteld worden van de inschrijvingsplicht. Er zijn verschillende redenen voor het verlenen van deze vrijstelling, waarvan de vrijstelling op grond van lichamelijke of psychische redenen er één is (artikel 5 onder a van de Leerplichtwet 1969). Dit houdt in dat een leer- en kwalificatieplichtige jongere wegens lichamelijke of psychische redenen niet in staat wordt geacht om op een school te worden toegelaten.

Bronvermelding

Dullaert, M. en Gedragswerk (2021). De kracht om door te zetten: In de praktijk. Verkregen op 15 juni 2026 via https://www.bmc.nl/binaries/content/assets/bmcnl/pdfs/de-kracht-om-door-te-zetten-in-de-praktijk.pdf

Graczyk, P. (2022, 17 mei). Masterclass Shifting the Paradigm to a Focus on Attendance & Prevention Geraadpleegd op 10 juli 2026, op Steunpunt Passend Onderwijs

Inspectie van het Onderwijs (2026). Terug naar school: effectieve interventies. Meta‑analyse naar aanpakken tegen schoolverzuim, 1990–2024. Onderwijsinspectie

Karssen, M., Petit, R., Lourens, J., Elshof, D., Tromp, R., & Groff, C. (2023). Grip op geoorloofd verzuim. Kohnstamm Instituut.

Kearney, C. A., & Graczyk, P. A. (2020). A multidimensional, multi-tiered system of supports model to promote school attendance and address school absenteeism. Clinical Child and Family Psychology Review, 23(3), 316–337. https://doi.org/10.1007/s10567-020-00317-1

Kennisrotonde (2022). Draagt een positief schoolklimaat bij aan de aanwezigheid van leerlingen op het voortgezet onderwijs? Verkregen op 15 juni 2026 via https://www.kennisrotonde.nl/, antwoord 1483

Lubberman, J., Bertlin, L., & Duysak, S. (2019). Impuls thuiszittersaanpak: Onderzoek naar het verhaal achter de cijfers en de ambities van het Thuiszitterspact. Regioplan.

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2025). Leerplichttelling 2024–2025, bijlage bij Kamerstukken II 2024/25, 31 497, nr. 513. Verkregen op 15 juni 2026 via Passend onderwijs | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Roelofs, M., Kennis, R., Beurskens, K., & Eimers, T. (2021). Ziekteverzuim en kortdurend ongeoorloofd verzuim in het onderwijs: Kwantitatief en kwalitatief onderzoek in primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs. KBA Nijmegen.

Steunpunt Passend Onderwijs (2024). Aan de slag met schoolaanwezigheid. Hoe doe je dat als school? Verkregen op 15 juni 2026 via https://www.steunpuntpassendonderwijs-povo.nl/wp-content/uploads/2024/01/Aan-de-slag-met-schoolaanwezigheid-september-2024-los.pdf

Van Sleeuwen, W., & Heyne, D. (2020). Schoolverzuim aanpakken: Een wetenschappelijke onderbouwing. Nederlands Jeugdinstituut. https://www.nji.nl/